Op deze pagina vindt u alle activiteiten die georganiseerd worden in het kader van de Leerstoel voor Mexicaanse Studiën: lezingen, concerten, tentoonstellingen, etc.

Daarnaast bieden wij u ook een culturele agenda aan van activiteiten die door externen worden georganiseerd met betrekking tot Latijns Amerika en in het bijzonder tot Mexico.

 Samenvattingen voorbije activiteiten 

6 oktober 2020 - "La representación social y mediática de las víctimas de desaparición en México" dr. Darwin Franco

12 maart 2019: Mirada, trazo y palabra: Punta de plata y Bestiario - Guy Posson

Bestiarium is de Nederlandse vertaling door Guy Posson van Punta de plata, de uitgave van Editorial Planeta van 2018 ter herdenking van het eeuwfeest van Juan José Arreola (1918-2001), 60 jaar na de eerste uitgave. Punta de plata is een samenwerking tussen Arreola en Héctor Xavier (1921-1994), bestaande uit 18 teksten van Arreola en 24 tekeningen van Xavier. Dit werk is een “symbiose van het grafische en het schrijven”, een toonbeeld van de verbeeldingskracht van de makers. De titel verwijst naar de techniek die Xavier gebruikte, een scherp zilverkabeltje in een mechanisch potlood. Deze techniek vereist complete precisie, aangezien het niet uit te gommen valt. Zowel Xavier als Arreola slagen erin om de beelden en bijhorende gevoelens precies over te brengen.

Zoals het werk van Arreola in het algemeen, heeft Bestiarium drie eigenschappen. Ten eerste gaat het over gesproken literatuur, want in de plaats van zijn werken neer te schrijven, dicteerde hij ze aan zijn leerlingen. De leerling aan wie Arreola de tekst van Bestiarium heeft gedicteerd was niemand minder dan José Emilio Pacheco: “Bestiarium, het meesterwerk van de Mexicaanse en Spaanse prosa, is geen geschreven boek: de schrijver dicteerde het in een week. Anderen zouden veel kladversies nodig gehad hebben in een poging te benaderen wat voor Arreola zo natuurlijk was als spreken of ademen. Na al die jaren bewonder ik zijn literaire vermogen nog net zo als toen”. Arreola was een “wonder in de spraakkunst”, die met een wonderbaarlijk gemak sprak en in staat was om zich uit te drukken met een grandioze verbale rijkdom.

Ten tweede bestaat het werk van Arreola uit korte teksten, omdat Arreola zelf de “efficiëntie van de beknoptheid” verkoos. In weinig woorden sloeg de schrijver erin diepgaande gevoelens op te roepen en rijke beelden te creëren. Deze eigenschap kenmerkt ook het werk van Xavier, wiens dieren slechts uit enkele fijne lijnen bestaan.

Ten derde schreef Arreola autobiografische literatuur. Hij beschrijft namelijk wat hij zelf voelt of ziet. Voorts drukt Arreola uit “wat de mens in gedachten heeft”: hij brengt niet alleen zijn eigen, maar een algemeen menselijk gevoel onder woorden.

Bestiarium toont de samenkomst van het literaire en grafische talent van twee Mexicaanse artiesten. De lezer bekijkt de beelden en leest tegelijkertijd de bijbehorende teksten. Lees het luidop en het wordt een plezier voor de ogen en de oren.

26 maart 2019: La nueva política exterior de México: el caso de la Unión Europea - S.E. Mauricio Escanero

Mexico kent enorme diversiteit in biologie, cultuur, geografie en agricultuur. Daarenboven is er een grote klimaat variëteit binnen hetzelfde land. 30 %  van de bevolking is jonger dan 15 jaar: “Mexico is een jong land met veel potentieel”. Bovendien is Mexico het grootste Spaanssprekende land én de vijftiende grootste economie ter wereld, met belangrijke handelspartners zoals de Verenigde Staten, China en de Europese Unie. Mexico heeft een rijke geschiedenis. “Vandaag de dag spreekt men van een vierde wending, een vredige en democratische verandering, zo genoemd door de nieuwe president, Andrés Manuel López Obrador, die in juli 2018 verkozen werd met grote steun van het volk. Het zou gaan om de eerste democratische overwinning in lange tijd.” De nieuwe regering wil het land veranderen zowel op nationaal als internationaal niveau.

Eerst en vooral, met betrekking tot het binnenlands beleid, is er sprake van vier fundamentele prioriteiten. Ten eerste wil men de strijd aangaan tegen corruptie, ten tweede de economische, sociale en regionale ongelijkheden verbeteren. De grootte en diversiteit van het land veroorzaken namelijk ongelijkheid. Het Zuiden van Mexico bijvoorbeeld, is de zone waar de Indiaanse bevolking het hoogst geconcentreerd is, de regio met het meest biodiversiteit, maar ook het meeste armoede. De nieuwe regering wil “het Zuiden opheffen”.

Ten derde wil men de economische groei stimuleren en de jaarlijkse groei doen toenemen –momenteel bedraagt deze 2 %. Mexico opent zich daarom meer naar internationale handel, de onderhandelingen van NAFTA en economische investeringen. De vierde prioriteit is het promoveren van de vrede en veiligheid, aangezien Mexico veel geweld en onveiligheid kent, iets wat de laatste jaren betrekkelijk is toegenomen met de Strijd tegen Drugs. Om deze doelen te behalen, werden grote projecten op poten gezet, gericht op de jongere bevolking en het toenemen van het algemeen welzijn.

Het buitenlands beleid is nauw verbonden met het binnenlands beleid. De huidige banden moeten versterkt worden. Als gevolg van de vredige gouvernementele veranderingen, “heeft Mexico het vertrouwen in zichzelf teruggevonden”. Om zich te laten gelden op internationaal niveau, wordt de nationale ontwikkeling in verband gebracht met de internationale relaties. Bijvoorbeeld, het Ontwikkelingsplan voor Centraal Amerika is voorgelegd in Marrakech, als voorbeeld voor een oplossing voor de migratieproblematiek. De levenskwaliteit in Centraal Amerika verbeteren om te vermijden dat migratie de enige oplossing lijkt.

Mexico en de Europese Unie hebben een sterke band, gebaseerd op de Algemene Overeenkomst van 2000, hervormd tussen 2016 en 2018. De Algemene Overeenkomst benoemt de relatie tussen beide landen als een Economische, Politieke en Coöperatieve Associatie. De akkoorden en organismen die reeds bestonden, werden gemoderniseerd en geherstructureerd om een dialoog mogelijk te maken, de platformen te vergroten en de samenwerking te verbeteren. De goede relatie tussen beide landen is te merken in de uitwisseling van diplomatische en commerciële bezoeken. In juni 2019, tijdens de European Development Days in Brussel, zal het Ontwikkelingsplan voor Centraal Amerika voorgelegd worden, wat deuren opent voor Mexicaans-Europese samenwerking voor de ontwikkeling en financiering van het project.

Tussen Mexico en België bestaat er al groot aantal universitaire akkoorden, en momenteel zijn er om en bij de 150 Mexicaanse studenten in België. Op vlak van handel is België de twintigste handelspartner van Mexico (om het in perspectief te plaatsen: de Europese Unie is de zevende partner) en de economische band is sterk. In februari 2019 ging prinses Astrid van België naar Mexico, waar ze de president, vertegenwoordigers van PEMEX, verschillende ministeries en bedrijven ontmoette. De economische investeringen zijn tweezijdig: België heeft een groot aandeel in verschillende bierbrouwers, en de grootste cinemamaatschappij van Mexico gebruikt Belgische projectoren. Het is duidelijk dat er al een sterke band is, maar dat er nog veel mogelijkheden openliggen, die het nieuwe Algemene Akkoord verder zal uitzoeken.

26 april 2019: La obra narrativa de José Emilio Pacheco - Dr. Rafael Olea Franco

José Emilio Pacheco (1939-2014) was een vruchtbaar schrijver en zijn werk, dat op het eerste zicht niet overvloedig lijkt, kent een grote verscheidenheid en een fantastisch karakter. Pacheco was leerling van Juan José Arreola. In 1959, op slechts negenjarige leeftijd, schrijf hij zijn eerste literaire tekst, La sangre de Medusa. Zijn laatste werk, La sangre de Medusa y otros cuentos, kwam uit in 1990. In een tijdspanne van 31 jaar, schreef Pacheco poëzie, verhalen en twee romans: Morirás lejos en Las batallas en el desierto. De eerste werd gepubliceerd in 1967, de eerste Latijns-Amerikaanse roman over de Holocaust. In tegenstelling tot het overige werk van Pacheco, is er geen sprake van humor of ironie in dit werk. De opeenvolging van vreselijke scenes vergt een trage lectuur. Het toont de intentie van de auteur om ook in Latijns-Amerika, de herinnering aan de Holocaust te creëren en te behouden. 

Las batallas en el desierto werd voor het eerst gepubliceerd in 1981, waarop 19 herdrukken volgden. De tweede editie kwam uit in 1999, deze keer met 18 herdrukken. In 2011 publiceerde men de eerste geïllustreerde editie. Op 30 jaar tijd verschenen maar liefst 40 herdrukken van dit kortverhaal, waardoor het “zowel een bestseller als een longseller” genoemd kan worden. De epigraaf, “The past is a foreign country, they do things differently there” verwijst naar de poging van de auteur om te spelen met het verleden en de herinnering, beide constructies gemaakt door onszelf. Een volwassen verteller doet het verslag van zijn kindertijd, getekend door verschillende socio-politieke veranderingen. In het centrum van de roman staat de president Miguel Alemán, wiens regering gekend stond om haar politiek van economische ontwikkeling, moderniserende projecten en corruptie. De gevolgen van de modernisering bepaalt mee in de plot, omdat de vader van het hoofdpersonage zijn zeepfabriek verliest en zich genoodzaakt ziet zijn kinderen naar een publieke school te sturen. Deze historische referentie leidt naar de theorie van de “verzonnen tradities” van Eric Hobsbawm. Die verwijst naar datgene wat we als natuurlijk en traditioneel van een cultuur beschouwen, maar wat in werkelijkheid werd ingevoerd op een bepaald moment. Op die manier probeerde de Mexicaanse regering de modernisering op te leggen, een poging die geridiculiseerd wordt door de verteller. Met betrekking tot de vertelvorm, is het niet Carlitos, het kind, dat vertelt, maar de volwassen Carlos die zijn herinneringen ophaalt vanuit het perspectief van het kind. De verteller vergelijkt het verleden met het heden in een “dubbel schrijven”, waarin de verschillende tijdsniveaus zich constant met elkaar vermengen. Dit lijdt tot een situationele ironie, omdat de commentaren, de feiten van de teleurgang, de hoopvolle toekomst die beloofd werd, tegen spreken. De ironie dient evenwel als onderdeel van de satire, als structuurgever van een literair werk dat verwijst naar iets extra-literair, in dit geval, de Mexicaanse maatschappij. Een andere historische referent vindt men in de titel, die verwijst naar het “omvangrijke historische conflict van raciale en religieuze oorsprong” tussen de Irgun en het Arabische Legioen (Israël-Palestina). Het is een Bildungsroman, een vormingsroman, het verhaal van Carlitos in een fase van “fysieke, morele, sociale en psychologische ontwikkeling”. Carlitos doorstaat de pijnlijkste fase van zijn vorming alleen, zonder ook maar één iemand die hem begrijpt. De verteller onderscheidt “transcendente gebeurtenissen, die leiden naar een breuk in zijn vorming”. Namelijk, wanneer Carlitos verliefd wordt op Mariana (de moeder van zijn beste vriend) wilt hij dit moment vastleggen in zijn geheugen. Pacheco maakt gebruik van deze literaire strategie (normaal verschijnen herinnering a posteriori) om aan te tonen dat het verleden een constructie is. De roman is een uchronie, een poging om de ironie van de toekomst aan te tonen. Las batallas en el desierto is zowel realistisch als nostalgisch. Realistisch omdat, meer dan 30 jaar na publicatie, de boodschap nog steeds geldt. Nostalgisch omdat, al beweert de schrijver dat het geheugen slechts een constructie is, dat precies is wat deze roman is, een herinnering, boordevol verwijzingen naar gewoonten van de cultuur van die periode.

Het fantastische aspect van het werk van José Emilio Pacheco toont zich vooral in de verhalen La fiesta brava en Tenga para que se entretenga. Deze werken zitten vol verwijzingen naar historische gebeurtenissen. De realiteit en de fictie lopen in elkaar over. Er is metaliteratuur en intertekstualiteit, zowel het werk van Jorge Luis Borges als dat van Julio Cortázar hadden een grote invloed in de werken van Pacheco. Net zoals de detectiveroman, werkt Pacheco met aanwijzingen. Dit toont het talent van de schrijver; de aanwijzingen worden op zo’n manier verwerkt en verborgen dat de lezer ze niet opmerkt tijdens de eerste lezing. Hij maakt gebruik van zwarte en satirische humor om de maatschappij te bekritiseren.

José Emilio Pacheco was een getalenteerd schrijver wiens werk een grote thematische en stilistische diversiteit vertoont. Las batallas en el desierto is één van de bekendste kortverhalen van Latijns-Amerika. Het is geen eenvoudig liefdesverhaal, maar ook een Bildungsroman en een satire, boordevol verwijzingen naar de historische context, een afwijzing van de moderniseringen in de jaren 40-50.

6 juni 2019: Periodismo en México: cobertura del crimen organizado en el contexto del nuevo gobierno federal - Dr. José Carlos Lozano

“Mexico is één van de gevaarlijkste landen ter wereld om journalistiek uit te oefenen”. Tijdens zijn presidentiele campagne beloofde de nieuwe president Andrés Manuel López Obrador, beter bekend als AMLO, dat hij zou proberen deze situatie op te lossen. Enkele van zijn hoopgevende beloftes waren: de uitgaven van de regering aan publieke publiciteit minstens met de helft verlagen; zijn persconferenties in de ochtend -van maandag tot vrijdag tussen zeven en acht- doorzetten; en de misdaden waar de Mexicaanse autoriteiten verantwoordelijk voor zijn, erkennen en hier publieke excuses voor te bieden. Deze beslissingen leiden tot kritiek en onenigheid tussen AMLO’s voor- en tegenstanders. De president zegt dat hij de persvrijheid respecteert, maar neemt een strijdlustige positie in tegenover de media. Hij doet beroep op zijn recht op repliek tegen kritiek. Deze replieken kunnen de journalisten in kwestie in gevaar brengen, aangezien ze de trouwe volgelingen van AMLO aanzetten hen te volgen en bedreigen.

Wat betekent deze houding van de president in en land waar het al zo moeilijk is om over de strijd tegen drugshandel en georganiseerde misdaad te berichten? De verslaggeving van de drugshandel in Mexico is gevaarlijk en gecompliceerd. De omstandigheden lijken er niet op te zijn vooruitgegaan. Moorden op journalisten zijn alledaags en, tijdens de eerste zes maanden van AMLO’s presidentschap, werden er al zes moorden geteld. De angst voor de kartels is soms zo extreem dat enkele locale kranten gestopt zijn over de drugshandel te rapporteren en sommigen hebben zelfs het werk neergelegd.

Het onderzoek van Dr. Lozano heeft aangetoond dat Mexicaanse journalisten dezelfde symptomen vertonen als soldaten die terugkeren uit de oorlog. “Journalisten komen in aanraking met multi-dimensionele risico’s” die “beroepsstress en psychologische aandoeningen” zoals posttraumatische stressstoornis (PTSD), veroorzaken. 90% van de journalisten in Mexico lijden aan stress. De meest voorkomende oorzaken van stress zijn zowel de drugshandel als de autoriteiten. De bedreigingen komen zowel van onder als van bovenaf, waardoor het haast onmogelijk lijkt om de situatie op te lossen.